MOŻLIWOŚĆ
Miej to za sobą w kolejnym mieście kolejnego
kraju, którego język znasz w połowie, to znaczy
do osiemdziesiątej ósmej strony biografii Gottfrieda
Benna, który widział głodne zwierzę wojny penetrujące
berlińskie ulice, po których chodziła Käthe Kollwitz
z domu do pracowni, z pracowni do domu, głaszcząc
kamień tak długo, aż zamienił się w ciało
jej zmarłego syna.
Kandelabry kasztanów powoli gasną, wiatr się
wzmaga i pachnie w ogrodzie kalina, chowają
nieznanych w jednym grobie wielkości jeziora,
przytuleni do siebie na dnie, przykryjemy ich
ciepłą kołdrą pamięci, nie będziemy ich
teraz budzić, będziemy o nich śnić, kłaść się
w ich łóżkach, nosić ich imiona, flirtować
z nostalgią, ale toutes proportions gardées,
noce są przecież takie ciepłe, a włoski kelner
mówi do ciebie: Cara.
Więc miej to za sobą, idź do muzeum i patrz
na drzewa, symfonię gałęzi, arię liści,
twoje życie na czterech obrazach, tryumf
trawy, frekwencja przemijania niczym zastawka
do serca uwalniająca tlen, a potem zaproś
kogoś do mieszkania, rabarbar ma kwaśny
smak, zaproś zmarłych i żywych, i rozmawiajcie,
macie tylko jedną możliwość i wiele straconych.
SŁUCHAJĄC NA ZOOMIE, JAK IJA KIWA CZYTA WIERSZ O WOJNIE
Wczoraj słuchaliśmy na Zoomie, jak Ija Kiwa
czyta wiersz w Kijowie, gdzie złote
czapki cerkwi nie schowały się do schronu,
słuchaliśmy każdy w swoim
mieszkaniu, prawie każdy, słuchaliśmy,
a byliśmy tylko oczami, jakbyśmy mieli
nic więcej, tylko oczy, jakbyśmy chcieli
ochronić ją oczami, którymi chłonęliśmy
każde słowo, gdy w tle palił się Babi Jar,
ale pamięć nie płonie, ufamy, pamięć jest nierdzewna,
pamięć niczym kret przeczeka, zahibernowana,
chcieliśmy wszyscy, tysiąc osób na zoomie,
w dwa tysiące oczu trzymać nad Iją
parasol powietrza,
tarczę naszego patrzenia,
gdy skończyła czytać, podniosłam głowę,
na stole leżała książka z biblioteki
La tentation d’exister Ciorana,
wzgórza trzymały Bergen na kolanach,
zakwitły pierwsze krokusy, wszyscy
cieszyli się na wiosnę.
PIEŚŃ IONA
dla Mustafa Hasana, któremu udało się po kilku latach walki wygrać proces w sądzie i pozostać w Norwegii, mimo że wedle prawa norweskiego miał zostać wydalony z kraju po piętnastu latach
Jednak słychać syreny z miasta. Ion budzi się, gdy zasypia
światło. Rybitwy zszywają niebo z morzem. Woda przyjmuje
go niczym kochanka. Zostałby tu na dłużej. Ziemia jest miękka,
drzewa w sadzie tworzą pokój, sarny bawią się na trawie.
W weekendy ojczym Apollo słucha opery, szpaki kąpią się
w wiadrze. Dlaczego miałby opuścić swój raj, cichą posadę.
Być może Apollo jest nieszczery, nie zagląda Ion w jego dossier.
Chce tylko wiedzieć, kim jest jego matka, zanim podejmie
decyzję. Jeśli nie jest z ludu, Ion nie będzie miał głosu,
nie będzie mówił w kraju, w którym połowa mówić może,
ale nie chce, część mówi, a nie powinna, a reszta ma prawo
milczeć. To się nazywa polityka, mówi jego nowy ojciec
i pokazuje mu kamień. Tylko kamień może być szczęśliwy,
bo nie ma złudzeń. Matka przysięga na boga, który boi się
wstydu, ale jak odróżnić łzy od morskiej wody. Ion się waha.
Potem przypomina sobie, jakby to było wczoraj, jakby znów
stał w ogrodzie pomiędzy kolumnami drzew. Skąd miał
wiedzieć, że Jonia zniknie powoli niczym plama wody
na skale w słońcu.
Mulighet
Bli ferdig med det i en annen by i et annet
land hvis språk du kan halvveis, det vil si
frem til side åttiåtte i Gottfried Benns
biografi, han så det sultne krigsdyret trenge
gjennom Berlins gater, der Käthe Kollwitz gikk
fra hjemmet til studioet, fra studioet til hjemmet, og strøk
steinen til den ble kroppen til
hennes døde sønn.
Kandelaberkastanjen falmer sakte, vinden
tiltar og det lukter kalina i hagen, de begraver
de ukjente i en enkel grav på størrelse med en innsjø,
klemt sammen på bunnen, vi vil dekke dem
med en varm dyne av minner, vi vil ikke vekke
dem nå, men drømme om dem, ligge
i sengene deres, bære navnene deres, flørte
med nostalgi, men toutes proportions gardées,
nettene er tross alt så varme, og den italienske servitøren
kaller deg Cara.
Så bli ferdig med det, gå til et museum og se
på trærne, symfonien av grener, arien av blader,
livet ditt i fire malerier, gressets triumf,
frekvensen av forgjengelighet lik en klaff
som slipper oksygen til hjertet, og inviter
noen til deg, rabarbraen smaker surt,
inviter de døde og de levende, og snakk,
dere har bare én mulighet og mange tapte.
Lytte på ZOOM mens Ija Kiva leser sitt dikt om krig
I går lyttet vi på ZOOM til Ija Kiva
som leste diktet sitt i Kiev, hvor gulluene
til den ortodokse kirken ikke gjemte seg i bunkersen,
alle lyttet
i hjemmene sine, nesten alle, vi lyttet,
men vi var bare øyne, som om vi ikke hadde
noe annet, bare øyne, som om vi ønsket
å beskytte henne med øynene våre, vi sugde til oss
hvert ord med øynene, da Babi Yar brant i bakgrunnen,
men minnet brenner ikke, det stoler vi på, det er rustfritt,
minnet venter som en muldvarp, i dvalemodus,
vi ville alle, tusen mennesker på zoom,
med to tusen øyne holde over Ija
en paraply av luft,
et skjold av blikket vårt,
når hun leste ferdig, løftet jeg hodet,
en bok fra biblioteket lå på bordet
La tentation d’exister av Cioran,
åsene holdt Bergen på fanget,
de første krokusene blomstret, alle
gledet seg til våren.
Ruth
Ut av vinduene kan vi ikke se skogen
som fortellinger, en av dem
er fra krigen og jødene i Wien søker
tilflukt i Nord-Europa. Ruth Maier
blir tatt imot av ingeniøren Strøm i Oslo, straffen hennes er utsatt,
i noen år forsvinner krigen, som bak et sceneteppe
Ruth Maier skriver dagbok, jeg vil bli berømt
hun leser, leser mye, leser Shakespeare og Tusen og en natt
møter Gunvor Hofmo, en poet
om sommeren drar de nordover hvor de
blir kjent med den andre siden av tiden, sommerens fôr
de bader i sjøen
de nakne kroppene omgitt av skogens fjær
de har aldri kjent så søte bringebær
sommer blir til høst
skipet Donau tar med seg Ruth, granitthåret hennes
vil være granitt for alltid
fjorden åpner munnen og svelger henne som om hun var Jonas
Gunvor står på kaien, hun venter på Ruth
hver dag, leter etter henne i gatene i Paris, ønsker
å forstå hva forskjellen var
Jeg ser henne drukne i lenestolens hav, stadig
på slutten av livet hennes som tok flere tiår. Det begynner å bli mørkt
i åttende etasje, i mine venners leilighet
finner jeg Bachs album: The Best Of
Ich hatte viel Bekümmernis
sier kantaten, man kan ikke se noe
gjennom vinduene, men jeg husker
skogens ånd
IONS SANG
Til Mustafa Hassan, som skulle utvises etter å ha bodd femten år i Norge. Etter flere års kamp vant han rettssaken og ble værende.
etter Euripides
Imidlertid høres sirener fra byen. Ion våkner når
lyset sovner. Terner syr himmelen til havet. Vannet tar imot ham
som en elsker. Han vil gjerne bli her lenger. Jorden er myk,
trærne i frukthagen lager et rom, rådyr leker på gresset.
I helgene lytter stefaren hans Apollo til opera, og stærfugler bader
i en bøtte. Hvorfor skulle Ion forlate sitt paradis, sin stille jobb.
Apollo er kanskje ikke oppriktig, men Ion undersøker ikke hans dossier.
Han vil bare vite hvem moren er før han
bestemmer seg. Hvis hun ikke er av folket, vil ikke Ion ha noen stemme,
vil ikke kunne snakke i et land der kun halvparten kan snakke, men ikke vil
der noen snakker som ikke burde, og der resten har rett
til å tie. Dette kalles politikk, sier den nye faren
og viser ham en stein. Bare en stein kan være lykkelig
for den har ingen illusjoner. Moren hans sverger til en gud som er redd
for skam, men hvordan kan man skille tårer fra sjøvann. Ion nøler.
Senere husker han alt som om det var i går, som om han igjen
sto i hagen blant søyler av trær. Hvordan kunne han
vite at Ionia sakte ville forsvinne som en vanndråpe
på en stein i solen.
Oversatt fra polsk av ariel rosé og Aina Villanger.
Copyright photo: Valdis Jansons
ariel rosé er poet, forfatter, oversetter og illustratør. Hen har utgitt bøkene under navnet alicja rosé: Północ Przypowieści (Nord Lignelser), Znak 2019, og morze nocą jest mięśniem serca (havet om natten er en muskel av et hjerte), PIW 2022. Hen er også en prisvinnende illustratør og jobber også med oversettelser. For øyeblikket samarbeider hen med et internasjonalt prosjekt Both Sides of the Border Face East med Øst-/Sentral-Europa i fokus, og med patronage av Marci Shore. Prosjektet er støttet av Fondation Jan Michalski og Borderland Foundation. Årets seminar er dedikert til krigen i Ukraina.
Aina Villanger debuterte i 2012 med langsang, en subjektiv og energisk skapelsesberetning i diktform, som fikk strålende mottakelse. I 2019 ble Aina Villanger tildelt Stig Sæterbakkens minnepris for bøkene Langsang (2012), Baugeids bok (2017) og Nattnød (2019). I 2021 kom den lyriske fortellingen Onkel Arne og månen. Begynnelsen er nær (2024) er hennes nyeste diktsamling som har høstet strålende kritikker.
Forfatternes klimaaksjon takker poet og gjendikter!
KLIMAAKSJON / NORWEGIAN WRITERS´ CLIMATE CAMPAIGN // NWCC 